Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑΣ (ΑΚΤΙΝΟΦΥΣΙΚΟΣ) ΣΤΕΡΓΙΟΣ ΤΣΙΑΛΑΣ
Με τη συμπλήρωση 50 χρόνων (1971-2021) από την ίδρυση του Πολιτιστικού Συλλόγου Αθηνών «ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΠΑΣ» ζητήσαμε από το Στέργιο Τσιάλα ένα από τα ιδρυτικά μέλη του Συλλόγου να μας κάνει μία αναφορά εκείνων των χρόνων.
-Στέργιο επ’ ευκαιρία των 50 χρόνων από την ίδρυση του συλλόγου θέλουμε να μας διηγηθείς τα γεγονότα εκείνης της εποχής.
Είναι πολύ δύσκολο να περιγραφεί η κατάσταση που ήταν πριν 50 χρόνια, κυρίως η ψυχολογική, αλλά θα σας τα μεταφέρω όπως τα έζησα εγώ τα γεγονότα.
.
-Ας ξεκινήσουμε από σένα και το τι έκανες τότε στην Αθήνα.
Το διάστημα εκείνο, αφού είχα τελειώσει το φυσικό τμήμα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και τις στρατιωτικές μου υποχρεώσεις, έκανα το μεταπτυχιακό μου στο «Δημόκριτο» στην Αθήνα. Οι συνθήκες διαβίωσης ήταν πολύ δύσκολες. Έμενα σε ένα πλυσταριό σε μια ταράτσα όπου με φιλοξενούσε για λίγο – που δυστυχώς έγινε πολύ - ο Γιάννης ο Βοζίκας και ο Θωμάς ο Αβραμούδας. Οι μόνοι μου πόροι ήταν ορισμένα μαθήματα που παρέδιδα σε κάποιο φροντιστήριο στον Πειραιά, όπου έπαιρνα 10 δρχ. την ώρα και αυτό μόνον αν ήταν παρόντες 10 μαθητές. Αν ήταν έστω και 9, παρά του ότι εγώ έκανα το μάθημα, δεν πληρωνόμουν.
.
-Πολύ δύσκολα χρόνια απ’ ότι καταλαβαίνω
-Πράγματι πολύ δύσκολα χρόνια. Μια τέτοια μέρα που γύριζα από το Φροντιστήριο, κατέβηκα στην Ομόνοια, άγνωστος μεταξύ αγνώστων, και ακούω «Στέργιο-Στέργιο». Ήταν φωνή Θεού, για μένα. Γυρίζω και βλέπω το Γιώργο τον Κούμτσιο. Έμαθα τι περνάς μου λέει. Έλα να βρούμε και τους άλλους συγχωριανούς. Εμείς μαζευόμαστε σε αυτό το καφενείο και τα λέμε. Με πήρε και πήγαμε στο καφενείο. Ήταν εκεί ο Κλεάνθης και ο Νίκος Τζιαλλήλας. Καθίσαμε και παραγγείλανε ούζο με μεζέ. Γιατί είσαι έτσι Στέργιο; Πως περνάς; Δεν τα είπα όλα. Όταν όμως ήρθε το φαγητό μάλλον επιτέθηκα στα πιάτα. Κατάλαβαν, και τότε αναγκάστηκα να τους πω πως πραγματικά περνούσα. Έχουμε μάθει πως περνάς μου είπαν από τον Γιάννη το Βοζίκα που δούλευε τότε στο Ευαγγελισμό και τον Κώστα τον Οικονόμου. Κάθε Σάββατο είμαστε εδώ Στέργιο να έρχεσαι να τα συζητάμε. Μερικά Σάββατα πήγα. Ένα Σάββατο βράδυ προστέθηκε στην παρέα και ο Παρίσης ο Κατσαρός. Εκείνο το βράδυ έγινε μεγάλη συζήτηση. Πρέπει να κάνουμε ένα Σύλλογο για το χωριό, είπαν όλοι. Αυτούς που βλέπεις γύρω στα τραπέζια ανήκουν σε σύλλογο του χωριού τους. Πρέπει και εμείς να κάνουμε σύλλογο. Πήρε το λόγο ο Παρίσης ο Κατσαρός και είπε. Εμείς δεν ξέρουμε γράμματα και τυραννιόμαστε. Εσύ όμως είσαι μορφωμένος ξεκίνα το Στέργιο και εμείς θα βοηθήσουμε.
.
-Αυτή δηλαδή ήταν η πρώτη συνάντηση, ο σπόρος που έπεσε στο χώμα
Ακριβώς. Σε κάθε συνάντηση με κερνούσαν και τους ευχαριστώ όπου και να βρίσκονται. Ένα βράδυ που μαζευτήκαμε συζητήσαμε πιο σοβαρά . Ήταν φανερός ο νόστος της επιστροφής στο χωριό. Πήρε το λόγο ο Γιώργος ο Κούμτσιος και είπε «να κάνουμε ένα έργο για το χωριό όπου άμα θα γυρίσουμε , να το βρούμε». « Όχι άμα Γιώργο, αλλά όταν γυρίσουμε» είπε ο Νίκος ο Τζιαλλήλας. «Να κάνουμε ένα σύλλογο» Μιλούσαμε πολύ σοβαρά και ήρεμα με έκδηλα συναισθήματα. Δάκρυζε ο Κλεάνθης που ήταν σχεδόν πάντα χαμογελαστός, ο Νίκος ο Τζιαλλήλας, συνήθως ανέκφραστος ,προσπαθούσε να κρύψει τα συναισθήματα του αλλά φαινόταν από τον τρόπο που κατάπινε τα δάκρυά του, όπως φαινόταν και η συγκίνηση του Παρίση του Κατσαρού από το σήκωμα των φρυδιών του. Υπήρχε ψυχοπνευματική επαφή. Είχε δημιουργηθεί μεταξύ μας μία πολύ βαθειά ανθρώπινη σχέση Μια ουρανογάλαζη αύρα υπήρχε πάνω από το τραπέζι μας σαν ομπρέλα. Άπλωσα το αριστερό μου χέρι και άπλωσαν όλοι το χέρι τους και το τοποθέτησαν πάνω στο δικό μου. Όλοι είμαστε συγκινημένοι και αμίλητοι. Αυτό ήταν ένα είδος όρκου. Ο Σύλλογος πρέπει να γίνει. Ο Παρίσης Κατσαρός είπε «Στέργιο, ξεκίνα το εσύ και εμείς θα είμαστε κοντά σου όποτε θέλεις». Σηκώθηκα να φύγω. ένας με χτυπούσε στην πλάτη ,άλλος στον ώμο, εμείς στο χωριό δεν ξέραμε από αγκαλιές και φιλιά. Έτσι δείχναμε την αγάπη μας. Έφυγα. Κάπου - κάπου πήγαινα στο καφενείο όχι όμως κάθε Σάββατο.
Ένα Σάββατο βράδυ πήγα και βρήκα τα παιδιά και τους είπα ότι πήρα το πτυχίο από το μεταπτυχιακό του Δημόκριτου και ότι άλλαξαν οι συνθήκες της ζωής μου, γιατί μετά από πρόταση του καθηγητή Βασίλη Πρώιμου, από Δευτέρα πιάνω δουλειά στο Νοσοκομείο «Άγιος Σάββας». Τι χαρά είδα στα πρόσωπά τους, αληθινή χαρά. Ο Νίκος ο Τζιαλλήλας έλεγε «δεν σας το έλεγα εγώ ο Στέργιος δεν ξεχνάει». Τώρα είχα την άνεση και να τους κεράσω. Ξαναπήγα μερικές φορές. Πολλά Σαββατοκύριακα τα περνούσα στον Άγιο Σάββα, γιατί ήθελα να υλοποιήσω το πρόγραμμα που είχα στο μυαλό μου. Όταν πήγαινα και τους έβλεπα ο Παρίσης Κατσαρός μου έλεγε «Εσύ που ξέρεις γραμματούδια Στέργιου μη ξεχάσεις εκείνα που είπαμε στον όρκο που δώσαμε εκείνο το βράδυ σαν Φιλική Εταιρεία». Όταν έφευγα είπε ο Κλεάνθης ο Τζαλλήλας «σήμερα μπήκι του προσφολι». Δεν μπορούσα να το ξεχάσω αυτό και δεν το ξέχασα. Πήρα ένα βράδυ και τους είπα πως θα φύγω στο εξωτερικό για ένα χρόνο γιατί πήρα υποτροφία, επειδή εκτίμησαν τη δουλειά μου και τα ξενύχτια μου τότε που δεν ερχόμουν εδώ. Έλαμψαν τα μάτια του Νίκου του Τζιαλλήλα, ξαναδάκρυσαν τα μάτια του Γιώργου του Κούμτσιου. Τους εξήγησα ότι όταν επιστρέψω θα ιδρύσουμε το Σύλλογο. Τελικά δεν έλειψα μόνον ένα χρόνο γιατί μετά το μεταπτυχιακό μου πήγα στην Αγγλία. Εκεί, μου πρότειναν να μην επιστρέψω στην Ελλάδα αλλά να εργαστώ στη Διεθνή Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας. Ο χρόνος απουσίας μου ξεπέρασε τον ένα χρόνο.
.
-Και πότε επέστρεψες Στέργιο;
Το Νοέμβρη του 1969 επέστρεψα στην Ελλάδα και το πρώτο Σάββατο επισκέφτηκα τα παιδιά. Δεν τους βρήκα όλους, έλειπε ο Παρούσης ο Κατσαρός αλλά μου υποσχέθηκαν ότι στην άλλη συνάντησή μας θα παρευρίσκονταν και αυτός. Την επόμενη χρονιά το 1970 διορίστηκα στον Δημόκριτο. Αυτή την περίοδο προχωρήσαμε και στην ίδρυση του Συλλόγου, ξεκινώντας από το καταστατικό. Διαθέταμε τον απαραίτητο αριθμό των ιδρυτικών μελών, είκοσι ένα. Ο Σύλλογος έγινε και όλοι με μεγάλο ενθουσιασμό μαζευτήκαμε στο Γραφείο του Συμβολαιογράφου Αριστείδη Δράγιου. Ξεκινήσαμε τις εκδηλώσεις πριν ακόμα συνταχθεί το περίφημο καταστατικό. Είχαμε πολλά οράματα. Θέλαμε να κάνουμε πολλά πράγματα στο χωριό. Κατά προτεραιότητα ξεκινήσαμε από το τέμπλο του Αγίου Αθανασίου το οποίο χρειαζόταν συντήρηση και αναπαλαίωση. Οι φωτογραφίες που διέθετα μας βοηθούσαν σε αυτό. Ακολούθως βάλαμε σαν στόχο να φτιάξουμε ένα μνημείο για να βάλουμε τα κόκαλα του εθνικού ήρωα Εμμανουήλ Παπά που ήταν χωρίς ιδιαίτερη φροντίδα αφημένα στη βάση του αγάλματος που βρισκόταν στην κεντρική πλατεία των Σερρών. Παράλληλα θέλαμε να φτιάξουμε ένα Μουσείο για το χωριό. Ακόμα προτάθηκε η έκδοση ενός περιοδικού στη Θεσσαλονίκη. Εκεί δεν είχε ιδρυθεί ακόμη Σύλλογος. Το περιοδικό τελικά εκδόθηκε με επιτυχία και για τριάντα τρία ολόκληρα χρόνια το φρόντιζε ο Γιώργος ο Βοζιάνης.
.
-Με το τέμπλο του Αγίου Αθανασίου είχατε ασχοληθεί απ ότι θυμάμαι
Όσον αφορά το τέμπλο του ναού κάναμε πολλές ενέργειες. Έφερα δείγματα με φύλλα χρυσού από εργοστάσιο της Αγγλίας, που μοιάζανε στη λεπτότητα σαν τσιγαρόχαρτα .Έγινε συνάντηση με αρχιτέκτονα και το 1972 ήλθε και μια καθηγήτρια ειδική για το τέμπλο. Πρόθυμα θέλησα να τους φιλοξενήσουμε σε ξενοδοχείο αλλά οι ίδιοι ένοιωσαν την ατμόσφαιρα της φιλοξενίας και της οικογένειας στο σπίτι μου, όπου έμειναν και απολάμβαναν τη χορτόπιτα και τη γαλατόπιτα της μητέρας μου. Ανεβήκαμε στο καμπαναριό και βγάλαμε φωτογραφίες, σχεδιάζαμε πως θα γίνει, τι μνημείο μπορεί να γίνει. Τότε ήταν εύκολο να γίνει, υπήρχαν όλες οι προϋποθέσεις. Η κ. καθηγήτρια επεξεργαζόταν μια ολόκληρη μέρα το τέμπλο και απορούσε πως εγκαταλείψαμε ένα τόσο σημαντικό έργο τέχνης. Η συντήρηση του είχε περάσει πολλά στάδια. Θυμάμαι ότι πολλά διοικητικά συμβούλια προσπάθησαν να λύσουν το θέμα, είχαν προτάσεις αλλά δεν γινόταν, διότι η εκκλησία, όπως ο ίδιος ο Δεσπότης μας διαβεβαίωνε, θεωρούσε ότι είναι μεγάλο το κόστος και δεν υπήρχαν οι σχετικοί πόροι.
.
-Όμως τώρα ξεκίνησε η αποκατάστασή του επιτέλους. Η επίσκεψη του Προέδρου της Δημοκρατίας στο χωριό μας , βοήθησε σε αυτό;
Ναι, πριν δυο χρόνια επισκέφτηκε το χωριό μας ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας , ο οποίος αναγνώρισε την αναγκαιότητα της συντήρησης αυτού του έργου τέχνης και συντέλεσε στη δέσμευση, για το λόγο αυτό, ενός κονδυλίου, με το οποίο άρχισε ήδη η αποκατάσταση του τέμπλου της εκκλησίας μας.
.
-Η δημιουργία του μουσείου πως ξεκίνησε;
Εκείνη την εποχή, το 2003, συνεργαζόμουν με το Θεαγένειο, ως επιστημονικός συνεργάτης, γιατί μου ανατέθηκε να επιλύσω ένα δύσκολο κατασκευαστικό θέμα, το οποίο είχε θεωρηθεί αρχικά από δύο αρχιτέκτονες που είχαν αναλάβει διαδοχικά τη μελέτη κατασκευής του, ως μη υλοποιήσιμο. Κατάφερα να βρω λύση στο «άλυτο» θέμα, όταν ήμουν στο αεροπλάνο, πετώντας προς Θεσσαλονίκη. Όταν πρότεινα στα μέλη του Τεχνικού Συμβουλίου του Θεαγένειου Νοσοκομείου τη λύση που βρήκα, αυτοί ενθουσιάστηκαν και εγώ βρήκα την ευκαιρία να τους ζητήσω βοήθεια για την επίλυση του θέματος που απασχολούσε εμένα, αυτού της δημιουργίας του Μουσείου στο χωριό. Και πράγματι μετά από σχετική έρευνα εκ μέρους τους και κυρίως του Διευθυντή του Θεαγένειου, κ. Κ. Χρήστογλου, τον οποίο ευχαριστώ και δημόσια, μου πρότειναν ως συνεργάτη τον κ. Βασίλη Νικόλτσιο, ο οποίος με τη βοήθεια ενός καθηγητή Πανεπιστημίου και του Γιώργου του Βοζιάνη, σε χρόνο ρεκόρ (4 – 5 μήνες) δημιούργησαν και οργάνωσαν το Μουσείο, όπως λειτουργεί σήμερα. Έτσι το όραμά μας για το Μουσείο έγινε πραγματικότητα.
.
-Κάποτε υπήρχε σχεδιασμός και για ένα μνημείο Στέργιο.
Πράγματι, θέλαμε να γίνει στο χωριό μας ένα Μνημείο αφιερωμένο στη μνήμη του Εμμανουήλ Παπά. Μια μέρα συγκεντρωθήκαμε τα μέλη του Συλλόγου στο γραφείο του Αριστείδη του Δράγιου για να συζητήσουμε το θέμα. Όταν έφτασα εκεί είδα πάνω στο γραφείο του Αριστείδη μία μακέτα. Ενώ, εγώ βρισκόμουν στο χωριό με δύο ειδικούς αρχιτέκτονες για να γίνει η σχετική πρόταση για την επιλογή και τη διαμόρφωση του χώρου όπου θα μπορούσε να μπει το Μνημείο, τα υπόλοιπα μέλη του Συλλόγου, στην Αθήνα, είχαν απευθυνθεί σε ένα «ντεκορατέρ», ο οποίος τους είχε προτείνει να κατασκευαστεί ένας καμπυλωτός τοίχος μήκους 17 μέτρων και ύψους 7 μέτρων, στο κέντρο του οποίου θα υπήρχε μία τρύπα, με ένα γυάλινο φακό, που με τη βοήθεια του φέγγους του ήλιου θα γίνονταν ορατός ακόμη και από το πεντηκοστό χιλιόμετρο του δρόμου Θεσσαλονίκης – Σερρών και έτσι το χωριό θα γινόταν πόλος έλξης επισκεπτών. Εξέφρασα έντονα τις αντιρρήσεις μου υπενθυμίζοντας τους τις ενέργειες που έκανα στο χωριό με τους πιο πάνω αρχιτέκτονες οι οποίοι είχαν ασχοληθεί με το θέμα του Μνημείου. Το Συμβούλιο του Συλλόγου επέμενε ότι έπρεπε να γίνουν τα πράγματα όπως σου τα προανέφερα. Όσον αφορά δε τη θέση του Μνημείου! Άλλος έλεγε ότι έπρεπε να τοποθετηθεί δίπλα στην εκκλησία , άλλος στη θέση εννιά παλληκάρια και άλλος στον Άγιο Δημήτρη.
Δεν έγινε τίποτε από αυτά που σχεδιάστηκαν. Έφυγα για αρκετά χρόνια από το Σύλλογο. Έγιναν πολλές προσπάθειες και από τα επόμενα διοικητικά συμβούλια. Τοποθετήθηκαν ανδριάντες του Εμμανουήλ Παπά σε διάφορα μέρη και έγιναν διάφορες εκδηλώσεις. Είχαμε δώσει όμως όρκο να κάνουμε κάτι για το χωριό, στο χωριό, γιατί το αγαπούσαμε. Σε μια δύσκολη καμπή του συλλόγου, το 2002, εγώ και ο Αριστείδης ο Δράγιος αποφασίσαμε να τον αναλάβουμε και πάλι. Ο Αριστείδης είχε αναλάβει ως πρόεδρος του Συλλόγου, τα διοικητικά και τα οικονομικά και εγώ ως Γενικός Γραμματέας τα τεχνικά. Αλλάζαμε ρόλους και κάναμε έργα. Δραστηριοποιηθήκαμε, εξωραΐσαμε τον χώρο μεταξύ σχολείου και εκκλησίας. Αγοράσαμε αρχικά τα σπίτια του Σιμήτα και του Λάμπου , τα οποία με την εθελοντική εργασία του Τάσου του Κάτου κατεδαφίσαμε την άλλη κιόλας ημέρα. Μεταγενέστερα αγοράστηκαν 5-6 ακόμα σπίτια και «μπογιάτες». Η διαμόρφωση αυτή φαίνεται ξεκάθαρα στην αποτύπωση του Σχεδίου που υπάρχει στο Μουσείο.
Αργότερα, με την υπαγωγή της περιοχής στο πρόγραμμα «LEADER», είχε αποφασιστεί να γίνουν ορισμένα έργα στο χωριό . Ο κ. Καλογερούδης ήταν υπεύθυνος του προγράμματος. Συζητήσαμε μαζί του, μαζί με το Γιώργο το Βοζιάνη, το θέμα της διαμόρφωσης του χώρου, μπροστά από την εκκλησία του χωριού. Του παρουσίασα και του παρέδωσα ολόκληρο ρολό από 5-6 σχέδια, έτσι όπως είχαν ολοκληρωθεί με τη βοήθεια ειδικών αρχιτεκτόνων και μηχανικών. Ο κ. Καλογερούδης όταν τα είδε είπε χαρακτηριστικά ότι «αυτό αποτελεί κανονική τεχνική μελέτη». Τελικά, το τυπωμένο έργο που είχα φανταστεί έγινε μια πραγματικότητα. Μετά τη διάνοιξη του χώρου μπροστά από την είσοδο της εκκλησίας έγινε αυτό που βλέπουμε σήμερα, με τη δημιουργία της μικρής πλατείας και των σκαλοπατιών μέχρι το δρόμο, μια εικόνα τόσο όμορφη και επιβλητική που αναδεικνύει ολόκληρο εκείνο το χώρο μπροστά από την εκκλησία μας.
.
-Στέργιο, έχεις και άλλα όνειρα για το χωριό, που θα ήθελες να πραγματοποιηθούν;
Ναι. Το επόμενο έργο που έχω ονειρευτεί και σχεδιάσει από χρόνια τώρα, με τη βοήθεια πάντα ειδικών αρχιτεκτόνων, είναι να γίνει κατ΄αρχάς, μια μεγάλη ισόπεδη πλατεία μεταξύ εκκλησίας και σχολείου, για να ολοκληρωθεί εκείνος ο χώρος και να αποτελέσει την καρδιά του χωριού μας. Στα δεξιά μετά το καμπαναριό σχεδίασα να γίνει ένα ειδικό μνημείο - μαυσωλείο, όπου θα μπουν τα οστά του ήρωα Εμμανουήλ Παπά, για να τιμώνται από τους συμπολίτες του αλλά και από κάθε επισκέπτη. Δυστυχώς, προς το παρόν έχουνε μείνει μόνο τα σχέδια, δεν έγινε ακόμη τίποτα. Στόχος πια πρέπει να είναι ένα διαχρονικό έργο αντάξιο του ήρωα Εμμανουήλ Παπά που θα προσελκύσει πολλούς επισκέπτες για να μάθουν και να διαδώσουν την ιστορία του καθώς και η αξιοποίηση του σπιτιού που γεννήθηκε ο ήρωας.
.
-Στέργιο σ ευχαριστούμε γι αυτή την πολύτιμη αναδρομή σου και ελπίζουμε να πραγματοποιηθούν όλα όσα ονειρευτήκατε
Κι εγώ σας ευχαριστώ, που μου δώσατε την δυνατότητα να αναφερθώ μέσα από μένα στις προσπάθειες δημιουργίας του Συλλόγου που κλείνει φέτος 50 χρόνια και πιστεύω ακόμα ότι οι περαιτέρω στόχοι μας θα πραγματοποιηθούν.
.